ตลาดงานนักบินทำงานอย่างไร และจะอ่านสัญญาณด้วยตัวเองได้อย่างไร

คำว่าตลาดงานนักบินถูกพูดถึงในสองแบบที่ขัดกันเองเสมอ บางช่วงมีแต่ข่าวว่าขาดแคลนอย่างหนัก อีกช่วงกลับมีแต่เรื่องเล่าว่าเรียนจบแล้วไม่มีที่ไป ทั้งสองภาพเป็นจริงได้พร้อมกันเพราะพูดถึงคนละกลุ่มและคนละช่วงเวลา ผู้ที่กำลังจะลงทุนเวลาและเงินกับเส้นทางนี้จึงควรเข้าใจโครงสร้างของตลาดก่อน แล้วจะอ่านข่าวแต่ละชิ้นได้ว่ามันพูดถึงส่วนไหนของภาพใหญ่

ใครคือผู้จ้างนักบินบ้าง

กลุ่มที่คนนึกถึงก่อนคือสายการบินโดยสาร ซึ่งแบ่งย่อยได้อีกเป็นสายการบินที่ให้บริการเต็มรูปแบบกับสายการบินต้นทุนต่ำ สองกลุ่มนี้มีจังหวะการรับคนไม่เหมือนกันเพราะแผนการขยายฝูงบินและเส้นทางต่างกัน ถัดมาคือการขนส่งสินค้าทางอากาศ ซึ่งความต้องการผูกกับการค้าและการขนส่งมากกว่าการท่องเที่ยว จึงขึ้นลงคนละจังหวะกับฝั่งผู้โดยสาร

นอกเหนือจากนั้นยังมีเที่ยวบินเช่าเหมาลำ การบินทั่วไปสำหรับองค์กรและบุคคล ภารกิจเฉพาะทางอย่างการสำรวจทางอากาศและการลำเลียงทางการแพทย์ รวมถึงงานครูการบินในสถาบันฝึก กลุ่มหลังนี้มักเป็นทางที่ผู้ถือใบอนุญาตใหม่ใช้สะสมประสบการณ์ก่อนย้ายเข้าสายการบิน รายละเอียดของแต่ละเส้นทางอยู่ที่ ทางเลือกอาชีพหลังจบหลักสูตรการบิน

อะไรทำให้ความต้องการขึ้นลง

จุดสำคัญคือปัจจัยเหล่านี้ทำงานคนละความเร็ว ความต้องการเดินทางเปลี่ยนได้ภายในไม่กี่เดือน แต่การผลิตนักบินหนึ่งคนใช้เวลานานกว่านั้นมาก ช่องว่างของจังหวะนี้เองที่ทำให้ตลาดแกว่ง คือช่วงที่ขาดคนกับช่วงที่คนล้นสลับกันไปเป็นรอบ ผู้ที่เข้าสู่เส้นทางนี้จึงควรคิดเผื่อว่าภาวะตลาดในวันที่เริ่มเรียนอาจไม่ใช่ภาวะเดียวกับวันที่เรียนจบ

อ่านสัญญาณจากแหล่งไหนจึงจะเชื่อถือได้

• ประกาศรับสมัครฉบับจริงบนเว็บไซต์ของสายการบิน ซึ่งบอกทั้งจำนวนรอบและคุณสมบัติที่ต้องการ
• ข่าวการรับมอบเครื่องบินและการเปิดเส้นทางใหม่ ซึ่งเป็นสัญญาณล่วงหน้าของความต้องการลูกเรือ
• การประกาศเปิดโครงการนักบินฝึกหัดร่วมกับสถาบันฝึกบิน ซึ่งบอกว่าองค์กรวางแผนกำลังคนระยะยาว
• ข้อมูลของหน่วยงานกำกับดูแลเรื่องจำนวนใบอนุญาตและสถาบันที่ได้รับการรับรอง
• ประกาศของสถาบันฝึกบินเรื่องจำนวนที่นั่งและรอบเปิดรับในแต่ละปี

สิ่งที่ควรระวังคือบทความที่พาดหัวว่าขาดแคลนนักบินโดยไม่ระบุปี ภูมิภาค และแหล่งที่มาของการคาดการณ์ เพราะตัวเลขประเภทนี้มักเป็นการประมาณความต้องการสะสมในช่วงหลายปีข้างหน้าของทั้งโลก ไม่ใช่จำนวนตำแหน่งที่เปิดรับในประเทศไทยปีนี้ การนำมาใช้ตัดสินใจโดยตรงจึงคลาดเคลื่อนได้มาก

สิ่งที่ควบคุมได้เมื่อควบคุมตลาดไม่ได้

ไม่มีใครกำหนดจังหวะของตลาดได้ แต่ผู้สมัครกำหนดความพร้อมของตัวเองได้ทั้งหมด คนที่คุณสมบัติครบ เอกสารพร้อม ผลตรวจร่างกายผ่าน และฝึกทักษะที่ใช้ในการคัดเลือกไว้แล้ว คือคนที่สมัครได้ทันทีในวันที่ประกาศเปิด ส่วนคนที่เริ่มเตรียมตัวหลังเห็นประกาศมักไม่ทันรอบนั้น และต้องรออีกครั้งโดยไม่รู้ว่าจะมาเมื่อไร

ด้วยเหตุนี้การเตรียมตัวจึงควรเดินคู่ไปกับการติดตามข่าว ไม่ใช่รอให้ข่าวมาก่อนแล้วค่อยเริ่ม ลำดับด่านที่ต้องผ่านและสิ่งที่แต่ละด่านวัดอยู่ที่ แผนที่ด่านคัดเลือกนักบินฝึกหัด ส่วนภาพของรอบรับสมัครที่ผ่านมาและสิ่งที่องค์กรมองหาอยู่ที่ การรับสมัครนักบินฝึกหัดของสายการบิน

อีกเรื่องที่ควรแยกให้ชัดคือการมีงานกับการมีรายได้ที่คาดหวังไว้ ตำแหน่งแรกในอุตสาหกรรมนี้อาจไม่ใช่ตำแหน่งที่ฝันไว้ตั้งแต่ต้น และโครงสร้างค่าตอบแทนก็ต่างกันมากในแต่ละกลุ่มผู้จ้าง รายละเอียดของโครงสร้างนั้นอยู่ที่ องค์ประกอบของรายได้ในอาชีพนักบิน ซึ่งช่วยให้ตั้งความคาดหวังได้ตรงกับความจริงมากขึ้น

สรุปสั้น ๆ

• ผู้จ้างนักบินมีหลายกลุ่ม และแต่ละกลุ่มขึ้นลงคนละจังหวะกัน
• ความต้องการขับเคลื่อนด้วยปริมาณการเดินทาง แผนฝูงบิน การเกษียณ และภาวะเศรษฐกิจ
• ตลาดเป็นวัฏจักร เพราะการผลิตนักบินใช้เวลานานกว่าการเปลี่ยนแปลงของความต้องการ
• ให้เชื่อประกาศรับสมัครจริงมากกว่าพาดหัวที่ไม่ระบุปีและขอบเขต
• สิ่งที่ควบคุมได้คือความพร้อมของตัวเองในวันที่ประกาศเปิดรับ