CPL ATPL และ MPL คือใบอนุญาตอะไร ต่างกันตรงไหน และใครควรเดินทางไหน

คำย่อสามคำนี้ปรากฏในเกือบทุกประกาศรับสมัครและเกือบทุกกระทู้ที่คุยเรื่องเส้นทางอาชีพนักบิน แต่คนที่เพิ่งเริ่มสนใจมักเข้าใจสลับกัน จนวางแผนผิดตั้งแต่ขั้นเลือกหลักสูตร ความจริงแล้วทั้งสามคำไม่ได้เรียงกันเป็นระดับความเก่งของนักบิน แต่เป็นใบอนุญาตคนละแบบที่ให้สิทธิในการทำการบินไม่เหมือนกัน และมาจากเส้นทางการฝึกที่ออกแบบไว้คนละอย่าง

นิยามของใบอนุญาตแต่ละแบบ

CPL ใบอนุญาตนักบินพาณิชย์ตรี

CPL ย่อมาจาก Commercial Pilot Licence แปลเป็นไทยว่าใบอนุญาตนักบินพาณิชย์ตรี จุดสำคัญของใบนี้คือเป็นเส้นแบ่งระหว่างการบินเพื่อความบันเทิงส่วนตัวกับการบินโดยได้รับค่าตอบแทน ผู้ถือใบอนุญาตนี้ทำการบินในเชิงพาณิชย์ได้ภายใต้ขอบเขตและเงื่อนไขที่หน่วยงานกำกับดูแลกำหนด ผู้ที่เรียนบินด้วยเงินตัวเองจนจบหลักสูตรมักได้ใบนี้เป็นใบแรกในอาชีพ

ในทางปฏิบัติ CPL มักไม่ได้มาเดี่ยว ๆ แต่มาพร้อมศักย์การบินเพิ่มเติมที่บันทึกไว้ในใบอนุญาต เช่นความสามารถในการบินด้วยเครื่องวัดประกอบการบินและความสามารถในการบินเครื่องบินหลายเครื่องยนต์ ศักย์เหล่านี้คือสิ่งที่ทำให้ผู้ถือใบอนุญาตทำงานกับเครื่องบินที่ซับซ้อนขึ้นได้ และเป็นเหตุผลที่หลักสูตรเชิงพาณิชย์ใช้เวลานานกว่าหลักสูตรการบินส่วนบุคคลมาก

ATPL ใบอนุญาตนักบินพาณิชย์เอก

ATPL ย่อมาจาก Airline Transport Pilot Licence คือใบอนุญาตนักบินพาณิชย์เอก ซึ่งเป็นระดับสูงสุดของใบอนุญาตนักบิน ผู้ถือใบนี้ทำหน้าที่ผู้ควบคุมอากาศยานในเที่ยวบินขนส่งทางอากาศที่ต้องใช้ลูกเรือหลายคนได้ พูดง่าย ๆ คือเป็นเงื่อนไขของการนั่งเก้าอี้กัปตันในสายการบิน การได้มาซึ่งใบอนุญาตนี้ต้องผ่านทั้งการสอบภาคทฤษฎีชุดใหญ่ การมีประสบการณ์การบินตามที่หน่วยงานกำกับดูแลกำหนด และการผ่านการตรวจสอบความสามารถ

MPL ใบอนุญาตนักบินหลายลูกเรือ

MPL ย่อมาจาก Multi-crew Pilot Licence คือใบอนุญาตที่ออกแบบมาสำหรับผู้ที่จะทำหน้าที่นักบินผู้ช่วยในห้องนักบินแบบทำงานร่วมกันสองคนโดยเฉพาะ หลักสูตรของใบอนุญาตนี้เน้นการทำงานเป็นทีม การใช้ขั้นตอนปฏิบัติมาตรฐาน และการฝึกกับเครื่องฝึกจำลองในสัดส่วนที่สูงกว่าเส้นทางเดิม เพราะเป้าหมายคือการเข้าห้องนักบินของเครื่องบินโดยสารได้เร็วและตรงกับงานจริงมากที่สุด

สิ่งที่ต้องเข้าใจคือ MPL ไม่ใช่ใบอนุญาตที่ถือแล้วไปสมัครที่ไหนก็ได้ เพราะหลักสูตรถูกผูกกับสายการบินและแบบเครื่องบินเป้าหมายตั้งแต่วันแรก ผู้เรียนจึงต้องมีที่นั่งในโครงการของสายการบินก่อนจึงจะเข้าหลักสูตรนี้ได้ และหากออกจากโครงการกลางทาง สิทธิที่ได้จะไม่เทียบเท่ากับเส้นทางที่จบเป็นนักบินพาณิชย์ตรีแบบทั่วไป

วางสามใบอนุญาตไว้ข้างกัน

คำที่มักสับสนเมื่อคุยเรื่องใบอนุญาต

• ศักย์การบินด้วยเครื่องวัดประกอบการบิน เป็นสิ่งที่บันทึกเพิ่มในใบอนุญาต ไม่ใช่ใบอนุญาตแยกต่างหาก
• การฝึกเปลี่ยนแบบอากาศยาน เป็นการเพิ่มสิทธิให้ทำการบินกับเครื่องบินแบบนั้น ไม่ได้ยกระดับใบอนุญาต
• การสอบผ่านภาคทฤษฎีของนักบินพาณิชย์เอกครบ ยังไม่เท่ากับการถือใบอนุญาตนั้นจริง
• ใบอนุญาตนักบินส่วนบุคคลเป็นคนละใบกับใบอนุญาตเชิงพาณิชย์ และไม่ให้สิทธิรับค่าตอบแทน
• ใบอนุญาตที่ออกในต่างประเทศต้องผ่านขั้นตอนการรับรองก่อนนำมาใช้ในประเทศไทย

สิ่งที่ควรตรวจสอบก่อนเชื่อข้อมูลเรื่องใบอนุญาต

ข้อกำหนดเรื่องอายุขั้นต่ำ ชั่วโมงบินสะสม วิชาที่ต้องสอบ และเงื่อนไขทางการแพทย์ของใบอนุญาตแต่ละแบบ ถูกกำหนดโดยหน่วยงานกำกับดูแลและปรับปรุงเป็นระยะ ข้อมูลที่เล่าต่อกันมาในกลุ่มออนไลน์จึงมีโอกาสล้าสมัยสูง วิธีที่ปลอดภัยคืออ่านจากประกาศของหน่วยงานที่ออกใบอนุญาตโดยตรง และดูวันที่ของเอกสารทุกครั้งก่อนนำไปวางแผนการเงินหรือการเรียน

สำหรับผู้ที่กำลังเตรียมตัวสอบเข้าโครงการนักบินฝึกหัด ความรู้เรื่องใบอนุญาตมีประโยชน์ในห้องสัมภาษณ์ เพราะแสดงว่าผู้สมัครเข้าใจอาชีพนี้จริง ไม่ได้มาเพราะภาพจำ ลำดับด่านที่ต้องผ่านก่อนถึงวันนั้นอยู่ที่ ภาพรวมด่านคัดเลือกนักบิน ส่วนภาพของเส้นทางหลังได้ใบอนุญาตแล้วอยู่ที่ เส้นทางอาชีพนักบินพาณิชย์

สรุปสั้น ๆ

• CPL คือใบอนุญาตนักบินพาณิชย์ตรี ที่เปิดให้ทำการบินโดยได้รับค่าตอบแทน
• ATPL คือใบอนุญาตนักบินพาณิชย์เอก ซึ่งเป็นเงื่อนไขของการเป็นผู้ควบคุมอากาศยานในสายการบิน
• MPL คือใบอนุญาตนักบินหลายลูกเรือ ที่ฝึกมาเพื่อเป็นนักบินผู้ช่วยและผูกกับโครงการของสายการบิน
• ศักย์การบินและการฝึกเปลี่ยนแบบอากาศยานเป็นส่วนเพิ่ม ไม่ใช่ใบอนุญาตคนละใบ
• เงื่อนไขของแต่ละใบเปลี่ยนได้ตามประกาศของหน่วยงานกำกับดูแล ต้องตรวจจากต้นทางเสมอ